© Copyright Gürhan Çağın 2014 © All Rights reserved.

Paylaş

Gamın sözlük anlamı: Bir sesten başlayıp, o sesin oktavında sona eren ses dizisidir. Kalın sesten başlayıp incelen gama "çıkıcı gam", ince sesten başlayıp kalın seslere doğru inen gama "inici gam" denir. Gam kelimesi 'dizi' kelimesiyle eş anlamlı kullanılabilmektedir.

 

Biraz geriye gidecek olursak, müzik tarihi çok çok eskilere dayanmaktadır, biraz eskiye gidersek, Antik Yunan Medeniyetinde kullanılan 4 sesli tetrakordlardan sonra, müzik yazılı ve teorik gelişimini en çok Kilise müziği ile yapmıştır. Kiliselerde yapılan müziği not etmek için metodlar geliştikçe, ortaya nota kavramları da çıktı, Şuanda kullandığımız nota isimlerini Guido D'arrezzo isimli bir rahip, çocuklara ilahileri daha kolay öğretmek için "Guido'nun Eli" olarak bilinen bir duanın ilk sözlerinden yola çıkarak geliştirdi.

UT queant laxis (ut sonradan tu ve do olacaktır)
RE sonare fibris
ra gestorum,
FA muli tourum,
SOL ve polluti,
LA bi reatum,
SA nocte İohannes (sonradan Sİ olacaktır)

 UT hecesi kulağa sert geldiği için ters çevrildi ve önce TU, sonra da Do olarak ismini aldı.

 

Major / Ionian

 Şuanda kullandığımız sistem, bu nota sisteminden türemiştir, Gam'lar la ilgi oalrak ise, bir bilgiye göre öncelikle Minör gam'ların, sonrasında Major gamların kullanılmaya başladığıdır.

Konumuza geri dönecek olursak, Birinci mod olarak isimlendirilen Ionian modu Barok döneminde Majör Gam olarak kullanılmaya başlandı ve Klasik Batı Müziğinin teml gamlarından biri oldu.

Major Gam / Ionian Mod: 2 Tam 1 Yarım 3 Tam 1 Yarım formülü ile bulunan Nota dizisidir. Bu dizi:

Do - Re - Mi - Fa - Sol - La - Si

Olarak gösterilir.

 Bundan sonra işleyeceğimiz her Mod, Ionian modunun başlangıç notasının bir kaydırılması ile bulunmaktadır. Buda formül yapsını aynı şekilde bir kaydırılması anlamına gelmektedir. 

 

Mod Nota Dizilimi Formülü 
Major / Ionian Do Re Mi Fa Sol La Si Do 2 ½ 3 ½
Dorian Re Mi Fa Sol La Si Do Re ½ 3 ½ 1
Phrygian Mi Fa Sol La Si Do Re Mi  ½ 3 ½ 2
Lydian Fa Sol La Si Do Re Mi Fa ½ 2 ½
Mixolydian Sol La Si Do Re Mi Fa Sol 2 ½ 2 ½ 1
Minör / Aeolian La Si Do Re Mi Fa Sol La 1 ½ 2 ½ 2
Locrian Si Do Re Mi Fa Sol La Si ½ 2 ½ 3

Yukardaki tabloda da görüldüğü gibi, her mod, bir önceki modun 2. sesinden başlayarak yeni bir dize oluşturuyor, ve Gamın Arıza yapısını kouruyor. 

 

Dorian Modu

Dorian, major gamın 2 sesinden başlayarak, yine bu sesin oktavına kadar geldiğimizde elde ettiğimiz moddur. Ayrıca herhangi bir majör gamın 3. ve 7. seslerini yarım ses pesleştirdiğimizde Dorian gamını elde ederiz. 

Dorian modu genellikle Celtic müzikte kullanırlır. Kulakta daha çok melankolik, duygusal bir etki bırakır. Bunun sebebi son notanın kendini çözümlememesidir yani, son Do – Re arası tam aralık olmasından dolayı. Bu aralık çevaplanmamış soru etkisi yaratmaktadır.

Ayrıca, Dorian modunun ilk üç ses aralığı ½ ses ile başladığı için yani küçük (minör) aralık olduğu için, Minör hissiyatındadır, ve bu mod kullanılarak oluşturulan akorlar Minör akorlardır.

 

Phrygian Modu

Herhangi bir iyonyan modun (majör gamın) 3. notasından başlayarak o notanın oktavına kadar geldiğimizde elde ettiğimiz gam, Phrygian modudur. Ayrica herhangi bir majör gamın 2., 3., 6. ve 7. seslerini yarım ses pesleştirdiğimizde Phrygian gamını elde ederiz.

Birçok flamenco parça Phrygian  modunda yazılmıştır. Birçok modern müzisyen Phrygian modu major gamlarla kullanmaktadır, bu sayede daha parlak ve daha az melankolik bir duygu yaratılabilmektedır.

Phrygian  modunun da ilk 3 sesi ½ 1 ses ile başladığı için, Minör hissiyatındadır, ve bu mod kullanılarak oluşturulan akorlar Minör akorlardır.

 

Lydian

Herhangi bir iyonyan modun (majör gamın) 4. notasından başlayarak o notanın oktavına kadar geldiğimizde elde ettiğimiz gam, lidyan modudur. Ayrica herhangi bir majör gamın 4. sesini yarım ses tizleştirdiğimizde lidyan gamını elde ederiz.

Lidyan modu Ionian modun tam tersidir. Major gibi sağlam ve parlak bir tona sahip fakat süprizler ve beklenmeyen aralıklar içlerir. Bu mod daha çok Jazz müzisyenleri tarafından kullanılır.

Lydian modunun ilk 3 sesi 2 tam sesle başladığı yani büyük (Major) aralığa sahip olduğu için, bu mod Major hissiyattadır ve bu modla oluşturulan Akorlar Major akorlardır.

 

Mixolydian

 Her hangi bir iyonyan modun (majör gamın) 5. notasından başlayarak o notanın oktavına kadar geldiğimizde elde ettiğimiz gam, miksolidyan modudur. Ayrica bir majör gamın 7. sesini yarım ses pesleştirdiğimizde miksolidyan gamını elde ederiz.


Miksolidyan modu, lidyan modu gibi minör aralıklarla major gam hissiyatı taşır. Blues hissiyatı vermek için çok kullanışlı bir moddur.

Mixolydian modu, Lydian modu gibi, Major hissiyat taşımaktadır. 

 

Aeloian

Herhangi bir iyonyan modun (majör gamın) 6. notasından başlayarak o notanın oktavına kadar geldiğimizde elde ettiğimiz gam, Aeoliyan modudur. Ayrica, herhangi bir majör gamın 3., 6. ve 7. sesini yarım ses pesleştirdiğimizde aeoliyan gamını elde ederiz.

Bu mod Barok Dönem'de doğal minör gam olarak kullanılıp, klasik batı müziğinin temel gamlarından biri olmuştur.
Aeoliyan modunda bestelenen şarkılarda keder hissi hakimdir. Aeoliyan modudaki son ses çözümsüzlük hissi yaratır fakat bu his Ioniandan farklıdır. Dorian melankolik bir mod iken Aeoliyan daha çok umutsuzluk, çaresizlik hissiyatı yaratır.

 Aeolian, en çok kullanılan ve bilinen Minör Gamıdır.

Bu Minör gamı genellikle 3 şekilde Kullanılır, Doğal (Aeolian), Armonik ve Melodik Minör olarak. Kısaca bir göz atacak olursak.

 

Doğal (Aeolian) Minör Gamı: 1600 lü yıllardan beri kullanılmakta olan, yukarıda bahsetmiş olduğumuz ½ 2 ½ 2 formülüyle bulunan doğal Minör Gamıdır. Ayrıca herhangi bir majör gamın ilgili minörü dendiği zaman kullanılan Minör yapısıdır, Ör: Do Majör'ün ilgili Minörü La Minör'dür. Çıkışta ve inişte gam yapısı değişmez.

 

Armonik Minör Gamı: Herhangi bir doğal minör gamın 7.sesinin yarım ses tizleşmesiyle elde edeceğimiz gama Armonik Minör gam denir. Aşağıda La armonik minör gamı gösterilmiştir. Armonik çıkılır, Eolik yada armonik inilir.

La - Si - Do - Re - Mi - Fa - Sol# - La

Armonik Minörde Fa ile Sol# arası 1.5 ses olur. Bu gam ayrıca, Mi den başlayıp aynı düzeni korduğumuz durumda, 

Mi - Fa - Sol# - La - Si - Do - Re - Mi

Türk Sanat Müziğinde kullanılan Hicaz-ı Humayun makamı elde edilir.

 

Melodik Minör Gamı: Armonik Minörde oluşan 1.5 seslik büyük aralığı düzeltmek için oluşturulmuş bir gam olduğu söylenir. Melodik minör, doğal minörün altıncı ve yedinci seslerinin çıkıcı (tizleşen) ezgilerde yarım ses tizleştirilmesi ve inici ezgilerde (pesleşen) tekrar natürel çalınması ile elde edilir. Melodik çıkılır, Aeolian inilir.

Çıkışta: La - Si - Do - Re - Mi - Fa# - Sol# - La

İnişte: La - Sol - Fa - Mi - Re - Do - Si - La

 

Lokrian

Herhangi bir iyonyan modun (majör gamın) 7. notasından başlayarak o notanın oktavına kadar geldiğimizde elde ettiğimiz gam, lokriyan modudur. Ayrıca herhangi bir majör gamın 2., 3., 5., 6. ve 7. sesini yarım ses pesleştirdiğimizde lokriyan gamını elde ederiz.

Lokriyan modu kararsız ve çalışılması zor bir mod olarak görülür. Bu modda yazılmış çok az sayıda şarkı vardır. Bazen heavy metal parçalarda rastlanabilir. Mod matematiksel olarak doğru olsa da verdiği duygu ve hissiyat yüzünden birçok besteci için çalışılması çok zor bir moddur. Bu modda yapılan besteler kurgusuz bir hava yaratır.

 

Modların Hissiyatını Özetleyecek Olursak:

Major / Ionian: İnsanda daha çok mutlutluk ve heycan verici bir duygu bırakır.

Dorian: Kulakta daha çok melankolik, duygusal bir etki bırakır. Bunun sebebi son notanın kendini çözümlememesidir yani, son Do – Re arası tam aralık olmasından dolayı. Bu aralık çevaplanmamış soru etkisi yaratmaktadır.

PhyrigianBirçok modern müzisyen Phrygian modu major gamlarla kullanmaktadır, bu sayede daha parlak ve daha az melankolik bir duygu yaratılabilmektedır.

LydianMajor gibi sağlam ve parlak bir tona sahip fakat süprizler ve beklenmeyen aralıklar içlerir. 

MixoLydian:  Miksolidyan modu, lidyan modu gibi minör aralıklarla major gam hissiyatı taşır. Blues hissiyatı vermek için çok kullanışlı bir moddur.

AeolianAeoliyan modunda bestelenen şarkılarda keder hissi hakimdir. Aeoliyan modudaki son ses çözümsüzlük hissi yaratır fakat bu his Ioniandan farklıdır. Dorian melankolik bir mod iken Aeoliyan daha çok umutsuzluk, çaresizlik hissiyatı yaratır.

LokrianLokriyan modu kararsız ve kurgusuz bir hava yaratır.

 

Türkçe Rock parçaların çoğunluğu Phyrigian modunda bestelenmiştir. Yukarıdaki konudan da görüldüğü gibi, beste yaparken Do Majör den başlamak yerine, yine aynı notaları kullanıp, parçayı Mi den başlatmak yani Phyrigian modunu kullanmak, parça üzerinde nekadar farklı bir duygusal farklılık yaratmaktadır. 

 Gürhan Çağın

Makaleler

Arama

En Son Makaleler

En Son Haberler

Ziyaretçi Bilgisi

0345477
Bugün
Dün
Bu Hafta
Geçen Hafta
Bu Ay
Geçen Ay
Tüm Günler
734
2193
15171
15171
49873
22860
345477

Bugün Tahmini
1320

13.47%
11.41%
13.54%
3.04%
0.34%
58.21%

95 guests

IP Adresiniz:54.196.89.247
Joomla templates by Joomlashine